Plaošnik ve Aziz Panteleimon Kilisesi

Şu anda Ohrid’de bulunan Plaošnik arkeolojik alanındasınız. Burası, Makedonya’nın en önemli tarihî, kültürel ve ruhani mekânlarından biridir.

Plaošnik; Samuil Kalesi ile Kaneo’daki Aziz Yuhanna Kilisesi arasında yer alır ve Ohrid Gölü’nün berrak sularına bakar. Doğal güzellik ile derin tarihsel anlamın bu kadar güçlü biçimde birleştiği yerler nadirdir.

Plaošnik, Geç Tunç Çağı’ndan günümüze kadar uzanan kesintisiz bir yaşamın izlerini taşır. Ohrid tepesindeki en erken yerleşim burada kurulmuştur. Antik dönemde, kentin adı Lychnidos iken, bu alan önemli bir dini merkezdi. Burada, Dionysos’a adanmış bir tapınak da dâhil olmak üzere birçok kutsal yapı bulunuyordu.

Geç Antik Çağ ve erken Hristiyanlık döneminde, yani 4. ve 6. yüzyıllar arasında, Lychnidos Roma’nın Yeni Epirus eyaletinin bir piskoposluk merkezi hâline geldi. Plaošnik’te, pagan kutsal alanlarının temelleri üzerine, zengin mozaiklerle süslenmiş anıtsal erken Hristiyan bazilikaları inşa edildi. Bu mozaiklerin kalıntıları günümüzde hâlâ görülebilmektedir.

9. yüzyılın sonunda bu kutsal mekân, Ohridli Aziz Kliment’in gelişiyle yeni bir anlam kazandı. Kendisi ilk Slav piskoposuydu. Burada eski bir kiliseyi onardı ve Aziz Panteleimon’a adadı. Aynı yerde Ohrid Edebiyat Okulu’nu ve ilk Slav üniversitesini kurdu. Slav okuryazarlığı, kültürü ve sanatı bu merkezden geniş bir coğrafyaya yayıldı. Aziz Kliment, kilisenin içine kendi mezarını da yaptırdı ve 916 yılında buraya defnedildi.

Yüzyıllar boyunca Aziz Panteleimon Kilisesi defalarca onarıldı ve fresklerle süslendi. 15. yüzyılın sonlarında, Osmanlı döneminde kilise yıkıldı ve aynı yere Sultan Mehmed’in emriyle bir cami inşa edildi. Bu yapı daha sonra terk edildi ve zamanla harabeye dönüştü.

Modern arkeolojik kazılar 1942 ve 1943 yıllarında başladı. Bu çalışmalar sırasında Aziz Kliment’in kilisesinin temelleri ve mezarı ortaya çıkarıldı. Devam eden araştırma ve koruma çalışmaları sonucunda, 1999–2002 yılları arasında Aziz Panteleimon Kilisesi tamamen yeniden inşa edildi. Bu çalışma, “Ohrid ve Makedonya’da Hristiyanlığın İki Bin Yılı” jübilesi kapsamında gerçekleştirildi.

Bugün gördüğünüz kilise, özgün 9. yüzyıl temelleri üzerine, geleneksel teknikler ve özgün malzemeler kullanılarak yeniden yapılmıştır. İç mekânda 11.–14. yüzyıllara ait freskler, camla kaplanmış eski döşeme kalıntıları, mermer zemin, ikonostasis ve Aziz Kliment’in mezarı görülebilir.

2007–2009 yılları arasında yeni ve sistemli arkeolojik araştırmalar başlatılmış, bu da Aziz Kliment Üniversitesi olarak bilinen daha geniş kompleksin restorasyon sürecinin başlangıcını oluşturmuştur.

Bugün Plaošnik, tarih, maneviyat ve doğanın tek bir unutulmaz deneyimde buluştuğu bir yerdir — Ohrid’i ziyaret eden herkes için vazgeçilmez bir duraktır.