Kościół Matki Bożej Periwlepty – Ochryda (1295)

Rent a Car in Macedonia – Your Journey, Your Pace...

Kościół Matki Bożej Periwlepty jest jednym z najważniejszych średniowiecznych zabytków Ochrydy oraz arcydziełem sztuki bizantyjskiej.

Świątynia została zbudowana w 1295 roku, a wśród jej fundatorów wymieniany jest m.in. Progon Zgur — wysoki urzędnik bizantyjski i zarządca Ochrydy. Nazwa Periwleptos oznacza „Wszystkowidząca” lub „Najchwalebniejsza” i jest tytułem poświęconym Najświętszej Marii Pannie.

Choć kościół jest niewielkich rozmiarów, słynie z niezwykłych fresków. Zostały one namalowane w tym samym roku przez wybitnych mistrzów bizantyjskich Michała Astrapasa i Eutychiusza, których twórczość stanowi przełom w średniowiecznym malarstwie. Ich styl jest bardziej realistyczny i ekspresyjny — pełen emocji, ruchu i starannie modelowanych postaci.

Zaglądając do wnętrza, można dostrzec wyraziste twarze, dramatyczne sceny z życia Chrystusa oraz bogatą kolorystykę, która nawet po ponad siedmiu wiekach zachowała swoją intensywność. Freski te wywarły ogromny wpływ na malarstwo cerkiewne na całych Bałkanach i poza nimi.

Poza wartością artystyczną i architektoniczną, kościół zajmuje także ważne miejsce w historii. Pierwotnie znajdował się tu rozległy kompleks klasztorny, którego centralnym punktem była świątynia. Gdy w okresie panowania osmańskiego Kościół św. Zofii został przekształcony w meczet, siedzibę arcybiskupstwa przeniesiono właśnie tutaj. Od XVI wieku do drugiej połowy XVIII wieku Matka Boża Periwlepta pełniła funkcję katedry Ochrydy.

Jako katedra, świątynia przechowywała liczne skarby — przedmioty liturgiczne, historyczne rękopisy, psałterze i inne ważne dokumenty. W skład kompleksu wchodziła także rezydencja arcybiskupia, która została zniszczona przez pożar w XIX wieku.

Kościół znany jest również pod drugą nazwą — św. Klemensa — ponieważ od XVI wieku przechowywano tu relikwie św. Klemensa z Ochrydy. W 2002 roku relikwie te zostały przeniesione do odbudowanego kościoła na Plaošniku.

W nowszej historii świątynia odegrała kluczową rolę w życiu religijnym Macedonii. To właśnie tutaj, 18 lipca 1967 roku, Święty Synod ogłosił autokefalię Macedońskiego Kościoła Prawosławnego.

Obecnie rozległy kompleks kościelny obejmuje wiele ważnych obiektów: Galerię Ikon, budynki mieszkalne, dzwonnicę, grób i park pamięci Grigora Prličewa, chronione historyczne drzewo posadzone w 1886 roku, fontannę, siedzibę Eparchii Debarsko-Kiczewskiej oraz pobliskie kościoły św. Dymitra oraz świętych Konstantyna i Heleny.

Matka Boża Periwlepta położona jest w wyjątkowo malowniczym miejscu. Usytuowana na płaskim tarasie ponad starą częścią Ochrydy, oferuje wspaniały widok na południe — na miasto i Jezioro Ochrydzkie.

Dziś pozostaje symbolem duchowego, artystycznego i kulturowego dziedzictwa Ochrydy. Jej mury opowiadają historię wiary, wytrwałości i artystycznego geniuszu — czyniąc ten niewielki kościół jednym z wielkich skarbów średniowiecznej Europy.

Zatrzymaj się na chwilę, spójrz uważnie i pozwól, by malowidła same przemówiły.