Kościół św. Zofii – Ochryda (XI wiek)

Rent a Car in Macedonia – Your Journey, Your Pace...

Kościół św. Zofii jest dawną świątynią katedralną, położoną w starej części Ochrydy. Dzięki monumentalnej średniowiecznej architekturze i wyjątkowym freskom należy do najważniejszych zabytków kulturowych i historycznych Macedonii.

Nazwa Święta Zofia pochodzi od greckiego określenia „Hagia Sophia”, oznaczającego „Świętą Mądrość”. W teologii chrześcijańskiej Święta Mądrość symbolizuje boską mądrość Boga, często utożsamianą z mądrością samego Chrystusa.

Tradycja ta narodziła się we wczesnym świecie bizantyjskim. Najsłynniejszym przykładem jest wielka Hagia Sophia w Konstantynopolu, a wiele innych świątyń w świecie prawosławnym — zwłaszcza katedry — podążało za tym wzorcem.

W Ochrydzie kościół św. Zofii nosił to imię, ponieważ był katedrą — centrum władzy duchowej, nauki i kultu. Dedykacja Świętej Mądrości podkreślała wiarę opartą na wiedzy, zrozumieniu i boskiej prawdzie.

Kościół św. Zofii w Ochrydzie jest jedną z największych średniowiecznych świątyń w regionie. Przez wiele stuleci pełnił funkcję głównej katedry Arcybiskupstwa Ochrydzkiego, stanowiąc duchowe centrum o ogromnym znaczeniu.

Został wzniesiony w XI wieku na fundamentach wcześniejszej budowli sakralnej. Dokładna data budowy nie jest znana, gdyż nie zachowała się inskrypcja fundacyjna. Uważa się jednak, że obecny kościół został zbudowany lub gruntownie odrestaurowany w czasach arcybiskupa Leona, między 1035 a 1056 rokiem. Jest on także uznawany za patrona dekoracji malarskiej świątyni.

Początkowo kościół posiadał tylko jedną główną kopułę. Z czasem był rozbudowywany.

W XIV wieku św. Zofia zyskała okazały zewnętrzny przedsionek. Wzniesiony za czasów arcybiskupa Grzegorza, stał się jednym z najwybitniejszych osiągnięć architektonicznych średniowiecznej Macedonii. Charakteryzuje się otwartym portykiem na parterze, galeriami na piętrze oraz wieżowymi partiami po stronie północnej i południowej.

W drugiej połowie XV wieku kościół został przekształcony w meczet, co wiązało się z najbardziej radykalnymi zmianami. Freski pokryto wapnem, kopułę zburzono i zrównano z dachem, a marmurową przegrodę ołtarzową usunięto. Z tego marmuru wykonano minbar — muzułmańską kazalnicę — ustawioną wewnątrz nawy, a w północno-zachodnich narożnikach dodano minarety.

Podczas wojen bałkańskich w 1912 roku budynek był nawet wykorzystywany jako magazyn broni.

Po II wojnie światowej podjęto pilne działania w celu ochrony zabytku przed dalszym niszczeniem. W 1949 roku rozpoczęto odsłanianie i konserwację fresków.

Pomimo zniszczeń, jakich doznał na przestrzeni wieków, dzięki starannej konserwacji kościół św. Zofii został zachowany dla przyszłych pokoleń.

Dziś jest to jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji Ochrydy. Wnętrze zachowuje malowidła ścienne z XI, XII i XIV wieku — arcydzieła stanowiące szczytowe osiągnięcie bizantyjskiego malarstwa freskowego.

Dzięki znakomitej akustyce świątynia służy również jako miejsce wydarzeń kulturalnych i koncertów muzyki klasycznej, zwłaszcza podczas słynnego Letniego Festiwalu Ochrydzkiego, odbywającego się co roku w lipcu i sierpniu.